International Green Guides of Iran

                                Under the license of "Tourguides Association of Fars Province"

                                Shiraz, Fars Prov., Iran

 

                                            

 
 

 توسعه صنعت گردشگری، سرآغاز توسعه پایدار در ایران 1400

 

 

مهرپرستی در ایران باستان و نفوذ در مسیحیت

ما درباره ی مهرپرستی در ایران و چیستی و چگونگی این کیش تقریبا هیچ چیز نمی دانیم جز مطالب یشت دهم اوستا موسوم به «مهریشت» که در ستایش ایزد مهر است.

در غرب از آسیای صغیر گرفته تا سراسر اروپای شرقی و اروپای غربی حتی تا انگلستان آثار مهرابه های مهری (که به مهرپرستی، میتراییسم و به مهرابه ها، «میترایوم» می گفتند) کشف شده است و بر خلاف ادعای برخی که این آثار در آسیای صغیر بیشتر است، باید گفت نه تنها در کشورهای اطراف دانوب بلکه در خود ایتالیا به خصوص شهر رم و بندر اوستیا در کنار آن آثار مهرابه های بسیار بیشتری کشف شده است چنان که در خود شهر رم و بندر کناری آن اوستیا، تعداد آن ها از 700 مهرابه تجاوز می کند.

بقیه در ادامه مطلب

هاله ادریسی


ما درباره ی مهرپرستی در ایران و چیستی و چگونگی این کیش تقریبا هیچ چیز نمی دانیم جز مطالب یشت دهم اوستا موسوم به «مهریشت» که در ستایش ایزد مهر است.

در غرب از آسیای صغیر گرفته تا سراسر اروپای شرقی و اروپای غربی حتی تا انگلستان آثار مهرابه های مهری (که به مهرپرستی، میتراییسم و به مهرابه ها، «میترایوم» می گفتند) کشف شده است و بر خلاف ادعای برخی که این آثار در آسیای صغیر بیشتر است، باید گفت نه تنها در کشورهای اطراف دانوب بلکه در خود ایتالیا به خصوص شهر رم و بندر اوستیا در کنار آن آثار مهرابه های بسیار بیشتری کشف شده است چنان که در خود شهر رم و بندر کناری آن اوستیا، تعداد آن ها از 700 مهرابه تجاوز می کند.

درباره ی نفوذ مهرپرستی در طبقات بالا که هیچ یک از محققان غربی تردید ندارند از امپراتور نرون در حدود 60 قبل از میلاد گرفته تا دیوکلسیان و گالریوس در 311 میلادی یعنی حدود سه قرن و نیم، تقریبا همه ی امپراتوران روم دارای این مذهب بوده اند و بنابراین طبعا سناتوران و سرداران نیز چنین مذهبی داشته اند.

آنچه از مجموع آثار غربی مهرپرستی (اعم از تندیس ها و تصاویر مهر در حال گاوکشی، نشانه ها و نمادهای مهری، بقایای مهرابه ها و غیره (دریافت می شود نخست تا اندازه ای فلسفه ی آفرینش و فرجام آدمیان و موجودات است که اغلب شکل رمزی دارد و سپس سلسله مراتب مومنان است و در پایان چگونگی انجام مراسم و آیین ها در مهرابه ها است که به شکل غار ساخته می شدند که این نیز جنبه ی رمزی و نمادین داشته است. بنا به اسطوره ای که حدس زده شده، خدای خورشید پیک خود، زاغ را به سوی میترا فرستاده و دستور کشتن گاو را به میترا داده است. اما وقتی میترا گاو را می کشد، معجزه ی بزرگی رخ می دهد؛ گاو سپید به ماه تبدیل می شود، ردای میترا به گنبد آسمان با ستارگان درخشان مبدل می گردد،‌از دم و خون گاو نخستین خوشه ها و سنبله های غلات و انگور پدید می آید، از اندام تناسلی جانور نطفه ی مقدسی سرازیر می شود که هر آفریده ای بر روی زمین از همین نطفه شکل می گیرد. با مرگ گاو و آفرینش جهان، پیکار میان نیکی و بدی آغاز می شود که برابر است با وضع زندگی انسان در سراسر تاریخ.
پس از قربانی کردن گاو، میترا و ایزد خورشید با هم ضیافتی برگزار می کنند (درست همانند شام آخر مسیح)،‌ گوشت و نانی که درست به شکل صلیب است می خورند و باده می نوشند. آنگاه مهر سوار بر گردونه ی خورشید می شود و با او سراسر افلاک را می پیماید تا به پایان جهان می رسد.

اما ایزد مهر در ایران مقام و پایگاهی دیگر داشت. ایزد مهر، (به سانسکریت «میترَ»(Mitra)، به اوستایی «میثرَ»(Mithra) و به پهلوی «میتر»(Mitr)) از ایزدان کهن و بسیار محبوب هند و ایرانی است که در هند معنی های ایزد «دوستی»،‌ «قرارداد» ‌و گاه «خورشید» را برایش تعبیر کرده اند ولی در ایران و «مهریشت» بی هیچ تردید معنای «ایزد پیمان» در ارتباط با «اَشَ»‌ یعنی نظام کیهانی و نیز اجتماعی و اخلاقی را دارد. هر چند که در ایران بعد از اسلام معنای محبت و عشق را نیز یافته است.

گذشته از آن، از زمان اردشیر دوم هخامنشی نام مهر و ناهید را در سنگ نبشته های اردشیر دوم و سوم در کنار نام اهورامزدا برای نخستین بار می بینیم که به احتمال زیاد نیایشگاه هایی نیز برایش وجود می داشته است.

اکثر آداب و آیین های مسیحیت از مهرپرستی غربی گرفته شده است و همین نشانه ی آشکار قدرت میتراییسم در روم باستان است. گذشته از روز زایش مهر (‌به معنای ضمنی «خورشید» یا مظهر و نماینده ی آن در میتراییسم غربی چنانکه بارها از مهر با عنوان  «Sol  invictus» یعنی «خورشید شکست ناپذیر» یاد شده است) که در واقع برابر با انقلاب زمستانی‌ و درازترین شب سال است که اکنون در ایران با نام «شب یلدا» (واژه ی سریانی به معنای «تولد») در 21 دسامبر برابر با اول دی جشن گرفته می شود و در جهان مسیحیت به دلیل تغییرات و خطاهای گاهشماری به 25 دسامبر تبدیل شده است و به عنوان «میلاد مسیح» جشن گرفته می شود، آیین های «غسل تعمید» «تناول القربان» یا «تناول عشای ربانی» که در واقع همان قرص نان «درون» زرتشتی است که به مهرپرستی و از آن جا به مسیحیت راه یافته؛ آیین «باکره ها»‌، رسم «پرهیز»، رسم «کریسماسیون»(یعنی نقش کردن برخی حروف نام مسیح)؛ تقدیس نان و شراب به عنوان گوشت و خون مسیح، خوردن تکه ای نان و پیاله ای شراب توسط نو کیش هنگام تشرف، وجود چلیپا یا صلیب به عنوان نماد آشتی بزرگ جهانی، وجود سنگاب در مدخل مهرابه و کلیسا که مومن باید هنگام ورود انگشت خود را به عنوان تطهیر در آن فرو کند، و غیره همگی در کیش های مهرپرستی و مسیحیت مشترک است، ‌حال می گذریم از جامه ی رسمی ارغوانی رنگ پاپ و حتی پاپانوئل و نیز کلاه پاپ که به آن «Mitre» می گویند و شبیه کلاه مهری است با نوک برگشته که «کلاه فرنگی» نیز گفته می شده است. این کلاه را نیز بر سر برخی از بزرگان مهری در شاهنشاهی اشکانی و ساسانی، مانند آن ها که در نقش رستم و بیشاپور تراشیده شده دیده می شود.

این ها همه نشانه ی قدرت و فراگیر بودن شدید مذهب مهر بود، و مسیحیت نه تنها همه ی آیین های مهرپرستی را از آن خود کرد، بلکه حتی از تاریخ زایش مهر، از لقب «پدر پدران» مهری [ پاپ امروزی ] و از کلاه مهری نیز نتوانست بگذرد و می دانیم که در گذشته پاپ ها و امروزه اسقفان مسیحی کلاه مهری بر سر می گذارند همان گونه که بابانوئل ها نیز در جشن میلاد مسیح - مهر در 25 دسامبر کلاه سرخ رنگ نوک بر گشته ی مهری بر سر می گذارند و همانند مهر، ردای سرخ می پوشند.

 

 

 

  
   

   آخرین یادداشت ها

 

تصاوير ماه

 

 

 

 

 

 

 

All rights Reserved to www.Greenguideds.persianblog.ir